Xưởng đóng tàu Bagamoyo và cuộc chiến văn hóa
Chương 277/694
Bagamoyo.
Phía nam căn cứ hải quân Đông Phi, tức bờ nam sông Tiểu Rhine, đang trở thành một công trường mới - Xưởng đóng tàu Bagamoyo đang được quy hoạch thi công.
Khu nhà xưởng đã xây xong, mô phỏng theo xưởng đóng tàu Venice kết hợp điều kiện địa lý cảng Bagamoyo, xây dựng một xưởng đóng tàu tương đương ở Đông Phi.
Xưởng đóng tàu Bagamoyo là dự án lớn nhất Đông Phi chủ động thu hút hiện nay, nhằm nâng cao năng lực đóng tàu tự chủ.
Kỹ thuật viên Berst từ Xưởng đóng tàu Venice đang giới thiệu dự án với Konstantin:
"Tại sao phải di dời xưởng đóng tàu Venice đến Bagamoyo? Chủ yếu để tránh chiếm không gian cảng Dar es Salaam. Dù điều kiện Dar es Salaam tốt hơn, nhưng với vai trò cảng mở quan trọng trong nền kinh tế Đông Phi, lưu lượng xuất nhập khẩu tập trung chủ yếu ở Dar es Salaam và Mombasa. Về lý thuyết vẫn có thể xây xưởng đóng tàu ở hai nơi này, nhưng xét đến sự phát triển tương lai của các cảng Đông Phi, Hoàng thái tử đã chỉ đạo chọn địa điểm xây dựng ở khu vực cảng phi tự do. Trong đó Bagamoyo và Mogadishu có điều kiện tốt nhất, nhưng Mogadishu ở quá xa về phía bắc, khí hậu Somalia cũng khiến nơi đây thiếu nguyên liệu thô."
Ngành đóng tàu hiện vẫn phụ thuộc nhiều vào gỗ, mà Mogadishu là ốc đảo giữa sa mạc, rõ ràng bất lợi về nguyên liệu.
"Bagamoyo có điều kiện tự nhiên tuyệt vời - độ sâu nước tốt, đảo Zanzibar đối diện chắn gió, lại nằm trong vịnh kín như Dar es Salaam. Tất cả tạo tiềm năng không thua Venice." Berst tự tin trình bày.
Berst là kỹ thuật viên người Áo từ Xưởng đóng tàu Trieste, từng học tập tại Venice. Sau khi Tập đoàn Hechingen mở chi nhánh tại Trieste, ông được bổ nhiệm làm giám đốc nhà máy.
Ngành đóng tàu Đông Phi chia làm hai hệ thống:
Nội địa dựa vào hồ và sông (Xưởng đóng tàu Mwanza ven Hồ Victoria, Kigoma ở Hồ Tanganyika, Karonga bên Hồ Malawi).
Duyên hải mới bắt đầu phát triển.
Theo đề xuất của Tư lệnh Hải quân Ferdinand, Đông Phi đã xây hai xưởng sửa chữa tàu nhỏ tại Dar es Salaam và Mombasa, ngoài bảo trì tàu còn đóng thuyền đánh cá gỗ. Hai xưởng này cải tạo từ xưởng đóng tàu cũ của Zanzibar, kỹ thuật kế thừa từ Ả Rập.
Mogadishu - cảng lịch sử lâu đời bờ Ấn Độ Dương - cũng có khả năng đóng tàu nhưng công nghệ đã lạc hậu.
Nhân chiến tranh Áo-Ý bùng nổ, Ernst quyết định sao chép Xưởng đóng tàu Hechingen tại Venice sang Đông Phi. Khủng hoảng chiến tranh khiến nhiều công nhân sẵn sàng di cư.
"Sau khi xưởng Bagamoyo hoàn thành, liệu Đông Phi có thể tự chủ đóng tàu biển?" Konstantin hỏi.
"Tùy cách hiểu. Hiện tại thiết kế, quy hoạch đều do chúng tôi tự làm, đó là tự chủ. Nhưng về phần cứng, Đông Phi chưa thể tự túc." Berst giải thích, "Hệ thống động cơ hơi nước và linh kiện quan trọng vẫn phải nhập khẩu. Bagamoyo chỉ có thể đóng thân tàu, bản chất vẫn là xưởng lắp ráp lớn."
Ông nói tiếp: "Dù vậy, đây vẫn là cột mốc quan trọng. Giải quyết vấn đề 'có hay không' trước, sau này sẽ dần bổ sung chuỗi cung ứng. Bagamoyo có quỹ đất rộng, tương lai sẽ hình thành cụm công nghiệp đóng tàu xung quanh xưởng."
Konstantin gật đầu: "Vậy tàu đóng tại Bagamoyo so với thế giới ở mức nào?"
"Tiếc là kém khoảng hai thế hệ. Xưởng Venice vốn đã lạc hậu do thành phố suy tàn, nay lại càng tụt hậu hơn khi tàu bọc thép ra đời. Công nghệ chuyển giao cho Bagamoyo chắc chắn không theo kịp châu Âu."
Xưởng Bagamoyo thực chất là tái sử dụng máy móc cũ từ Venice, trong khi xưởng gốc sẽ nâng cấp thiết bị mới.
Sau khi kênh đào Suez mở cửa, nền kinh tế Địa Trung Hải hồi sinh là tất yếu. Venice - hải cảng lừng lẫy một thời - sẽ có cơ hội thứ hai. Do đó nâng cấp Xưởng đóng tàu Hechingen tại Venice trở nên cấp thiết.
Đây cũng là lý do Ernst xây Bagamoyo: chuyển giao công nghệ lạc hậu cho Đông Phi - vẫn là tiên tiến với họ, đồng thời giúp Venice hiện đại hóa. Cả hai cùng có lợi.
Việc di dời phần lớn công nhân Ý sang Đông Phi cũng giúp Áo tuyển người Đức vào Venice, củng cố kiểm soát vùng này.
Kết hợp với kế hoạch trước đó của Ernst:
Làm trống vùng nông thôn quanh Venice, thay bằng dân Áo.
Cách ly văn hóa Ý giữa thành thị và nông thôn.
Giáo dục đồng hóa nông dân vùng Veneto, phá vỡ ảnh hưởng của tầng lớp quý tộc địa phương.
Về lâu dài, người Ý thành thị sẽ bị thay thế bởi dân nông thôn Áo nhờ xu hướng di cư tự nhiên. Tầng lớp trung lưu Ý - trụ cột văn hóa - sẽ bị khuyến khích rời đi. Những kẻ ngoan cố có thể bị đưa đến Đông Phi.
Đây thực chất là một cuộc chiến văn hóa. Nếu thành công, hậu duệ người Áo sẽ phải cảm ơn Ernst. Dĩ nhiên, theo kinh nghiệm tiền kiếp, hậu thế "nguỵ thiện" chắc chắn sẽ lên án ông - giống như một số người Anh hưởng lợi từ thuộc địa rồi phá tượng Nữ hoàng Victoria.
Theo Ernst, nếu thực sự hối hận về tội ác thuộc địa, họ nên từ bỏ mọi tiện nghi hiện đại - vốn là di sản của chế độ thực dân - để sống như người châu Phi nghèo khổ. Thời đại thuộc địa chưa kết thúc, nó chỉ chuyển sang hình thức tinh vi hơn: thuộc địa kinh tế.
(Hết chương)
Chú thích:
[1] Veneto: Vùng đông bắc Ý, bao gồm Venice, từng thuộc Đế quốc Áo.
[2] Tàu bọc thép: Công nghệ đóng tàu cách mạng thập niên 1860, khiến gỗ trở nên lỗi thời.