Định hướng phát triển nông nghiệp năm 1869
Chương 170/694
Năm 1869, kế hoạch nông nghiệp của Đông Phi chủ yếu là tiếp tục khai khẩn đất hoang, như thường lệ sẽ ưu tiên khai phá các vùng đất biên giới.
Trong mắt Ernst, vùng nông nghiệp trong thời đại công nghiệp hóa vốn dĩ là vùng đệm tự nhiên – vừa có thể nuôi dưỡng dân số, bảo đảm an ninh biên giới, lại vừa không quá đau lòng nếu chiến tranh xảy ra. So với việc phá hủy một khu công nghiệp, việc phá hoại một cánh đồng rõ ràng là nhẹ nhàng hơn nhiều (như trường hợp Đông Bắc Trung Quốc, hoặc Ukraine). Hơn nữa, nếu xử lý hợp lý, đất nông nghiệp có thể nhanh chóng khôi phục sản xuất.
Tất nhiên, điều này chỉ đúng với các quốc gia lớn. Đối với những quốc gia có diện tích nhỏ hẹp (ví dụ như Israel), tài nguyên đất đai ảnh hưởng trực tiếp đến sự tồn tại của họ, thì dù là một mảnh đất nhỏ bên cạnh cũng phải tìm mọi cách chiếm lấy.
Nếu coi Đông Phi là một quốc gia, diện tích của nó đã lên tới 2 triệu km² — ở bất kỳ thời đại nào cũng là một quốc gia lớn.
Vì để bảo đảm an ninh cho Đông Phi, việc ưu tiên định cư ở các vùng biên giới là hoàn toàn hợp lý, nhất là trong bối cảnh dân số vốn đã tương đối thưa thớt.
Hiện nay, ngoài khu vực gần Somalia, phần lớn các khu vực biên giới của Đông Phi đều là đất tốt: hạ lưu sông Ruvuma ở phía nam, ven hồ Malawi, ven hồ Zollern (hồ Tanganyika) ở phía tây, dãy núi Mitumba, hồ Friedrich (hồ Albert) ở phía tây bắc, và lưu vực sông Omo ở phía bắc – tất cả đều là những nơi có nguồn nước dồi dào.
Tăng cường dân cư ở vùng biên giới cũng giúp cách ly với các bộ lạc bản địa xung quanh.
Nếu hỏi làm thế nào để tránh được "thảm kịch Pháp hóa da đen" trong kiếp trước, theo Ernst, cách duy nhất là sinh con. Nếu người Pháp trong nước thật sự sinh nhiều con, thì vấn đề đã không phải là “Pháp hóa da đen” mà là “thuộc địa Pháp hóa da trắng” (Tây Phi, Bắc Phi).
Di dân thời kỳ này, đặc biệt là ở Đông Phi, chủ yếu là nông dân – đây là nhóm có tỷ lệ sinh cao nhất.
Phân bố họ ra vùng biên giới, sau này khi dân số bùng nổ thì lan tỏa ra khắp nơi, dù vào nội địa hay ra ngoài cũng đều có lợi cho Đông Phi.
Theo kinh nghiệm tiền kiếp, một trong những sai lầm lớn nhất của nông nghiệp vùng nhiệt đới là vì lợi ích kinh tế mà mù quáng trồng cây công nghiệp, cuối cùng dẫn đến mất quyền tự chủ về lương thực.
Vì thế, Ernst luôn kiên trì giữ vững nguyên tắc lấy cây lương thực làm chính ở Đông Phi. Nếu như học theo mô hình Đông Phi thời Đức, xây toàn đồn điền trồng cây công nghiệp thì thuộc địa Đông Phi đúng là có thể tự kiếm lời, nhưng hậu quả là lệ thuộc vào nhập khẩu lương thực.
Một trong những biện pháp quan trọng để đảm bảo an ninh lương thực là đa dạng hóa giống cây trồng – cái gì cũng phải trồng một ít. Việc trồng đơn canh rất dễ dẫn đến thảm họa – ví dụ như nạn đói khoai tây ở Ireland do nấm gây ra.
Hiện nay, hầu hết các loại lương thực chính có thể trồng được ở Đông Phi đều đã được đưa vào canh tác, trừ những loại như đại mạch chỉ phù hợp với vùng hàn đới.
Năm 1869, Đông Phi tiếp tục đẩy mạnh việc trồng đa dạng cây lương thực, đồng thời mở rộng nhập khẩu giống cây công nghiệp.
Việc nhập khẩu cây công nghiệp trong thời đại này không dễ dàng – ví dụ như trà, vốn bị quốc gia nơi xuất xứ kiểm soát rất nghiêm ngặt.
Tuy nhiên, vẫn có cách giải quyết. Ví dụ như cây cao su – có xuất xứ từ Nam Mỹ, trước đây người ta đồn rằng Brazil từng cấm xuất khẩu hạt giống và cây non.
Trong tiền kiếp, giống cao su tại Đông Nam Á được lấy từ vụ “trộm giống” nổi tiếng của Henry Alexander Wickham, người Anh. Ông ta được cho là đã đánh cắp 70.000 hạt giống cây cao su ba lá từ vùng Santarém của Brazil mang về trồng ở châu Á.
Tuy nhiên, nghiên cứu sau này cho thấy có thể chính phủ Brazil khi đó không hề cấm xuất khẩu hạt giống, và Wickham chỉ là kẻ “nổ”.
Thực tế, Đông Phi hiện đã trồng được cao su – chứng tỏ chính phủ Brazil thời điểm đó không kiểm soát quá chặt, hoặc chí ít là Ernst không gặp cản trở gì khi cử người sang Nam Mỹ. Với tình hình hỗn loạn do Chiến tranh Paraguay, khó có nước nào ở Nam Mỹ đủ năng lực tổ chức để kiểm soát chặt chẽ như lời đồn.
Hơn nữa, Amazon không phải do Brazil độc quyền – nó trải rộng sang nhiều quốc gia. Vì vậy, thông tin về việc “nghiêm cấm” chỉ là lời thêu dệt từ mấy kênh tin tức tạp nham.
Trong thời đại này, đa số các quốc gia có năng lực hành chính rất kém – muốn kiểm soát gì đó là rất khó. Và với những gì thực dân muốn, họ không cần xin phép – cứ cướp là xong. Khi súng kề đầu, cũng chỉ có thể gật đầu.
Quan chức của nhiều quốc gia thời này vô cùng bất lực – đừng mong họ có năng lực hành chính gì, như trường hợp Nga hoặc Brazil, chỉ cần có tiền là có quyền, với một đại quý tộc, đại tư bản như Ernst thì việc thâm nhập hệ thống là quá dễ dàng.
Nhờ đó, Đông Phi đạt được thành tựu không nhỏ trong việc nhập cây công nghiệp – chỉ riêng trà đã có hơn 20 giống được đưa vào.
Ngoài ra, Viện Nghiên cứu Nông nghiệp Đông Phi cũng đang khảo sát và nghiên cứu thực vật bản địa để sau này phát triển những giống cây đặc hữu.
Chiến lược hiện tại của Đông Phi là đẩy mạnh cải tiến công cụ, phát triển chăn nuôi súc vật kéo, và xây dựng hệ thống thủy lợi.
Cơ giới hóa hiện quá đắt đỏ – trước khi có động cơ diesel, bò và ngựa vẫn là động lực nông nghiệp chính.
Đông Phi đang dựa vào Tập đoàn Năng lượng Berlin, nên sau này có thể “nhảy cóc” qua giai đoạn sử dụng máy nông nghiệp chạy hơi nước.
Máy hơi nước không những đắt mà hiệu suất còn không cao – trừ những quốc gia siêu giàu như Anh, Mỹ thì chẳng nước nào dùng nổi.
Lịch sử cho thấy: ngay cả nhà sản xuất máy hơi nước lớn nhất ở Mỹ cũng chỉ sản xuất hơn 36.000 chiếc. So với diện tích Hoa Kỳ, con số này chẳng đáng là bao.
Làm nông phải từng bước – chiến lược nông nghiệp phải phù hợp thực tế Đông Phi. Hiện tại, Đông Phi chỉ nên phát triển sức kéo bằng gia súc để nâng cao hiệu suất canh tác. Đồng thời, giảm sự phụ thuộc vào lao động nô lệ cũng là mục tiêu quan trọng.
Về thủy lợi – đó là kế hoạch trăm năm đối với Đông Phi, lúc nào cũng phải đặt lên hàng đầu.
Năm 1868, ngoài chiến tranh, ưu tiên hàng đầu ở Đông Phi là xây dựng đường sá và hệ thống thủy lợi.
Đặc biệt là việc áp dụng cối xay gió – chỉ riêng nửa cuối năm, Đông Phi đã xây dựng hàng vạn chiếc cối xay gió phục vụ tưới tiêu, nâng cao hiệu quả nông nghiệp đáng kể.
Còn về diện tích canh tác, năm 1869 vẫn phải xem tình hình di dân mới.
Sức người có hạn – với năng suất hiện tại, mỗi người chỉ có thể khai khẩn trung bình 12,75 mẫu đất là tối đa. Vì thế, muốn mở rộng đất canh tác, vẫn phải trông chờ vào lượng di dân mới.
Ví dụ, nhiều di dân đến vào tháng 12/1868 có thể vẫn đang trên đường tiến vào nội địa – chỉ khi họ đến nơi được phân bổ, họ mới bắt đầu khai khẩn được. Còn người dân cũ thì tiếp tục chăm sóc phần đất đã canh tác sẵn.
(Hết chương)
Chú thích:
[1] "Pháp hóa da đen": Hiện tượng nhập cư ồ ạt từ cựu thuộc địa châu Phi khiến dân số Pháp thế kỷ 21 có tỷ lệ người gốc Phi cao.
[2] Henry Alexander Wickham: Nhà thực vật học Anh bị cáo buộc đánh cắp 70.000 hạt cao su từ Brazil năm 1876, nhưng hồ sơ sau này cho thấy Brazil không hề cấm xuất khẩu.